DIỄN GIẢ

TS.LS Nguyễn Thị Thu Hà - Hiệu trưởng Trường Đại học Kinh tế - Kỹ thuật Bình Dương (BETU) · Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Văn Lang.
TS. Phan Bá Thịnh - Trưởng ngành Quản trị Kinh doanh, Khoa Kinh tế & QTKD, Trường Đại học Phương Đông · 20+ năm giảng dạy và nghiên cứu khoa học về Quản trị Nhân lực.
TS. Nguyễn Tất Thành - Phó Trưởng khoa, Trưởng Bộ môn Luật Hình sự, Giám đốc Trung tâm Thực hành Pháp luật Văn Lang, Khoa Luật, Trường Đại học Văn Lang.
ThS. KTS Nguyễn Bảo Tuấn - Phó Trưởng bộ môn Kỹ thuật và Công nghệ Kiến trúc, Khoa Kiến trúc, Trường Đại học Văn Lang · Phó Giám đốc Trung tâm ATC (Autodesk Training Center), Trường Đại học Văn Lang.

Sau nhiều phiên lắng nghe các trí thức đang học tập và làm việc ở nhiều nơi trên thế giới bàn về AI và tương lai, phiên này đổi hướng nhìn: học hỏi từ bên ngoài rồi, vậy ngay trong người Việt và bối cảnh Việt Nam có điều gì đáng khai thác? Bốn nhà giáo dục từ ba trường đại học trong cùng hệ sinh thái cùng trả lời câu hỏi đó.

Sáu từ khóa của bản lĩnh Việt

TS.LS Nguyễn Thị Thu Hà bắt đầu từ một nỗi băn khoăn có thật: thời đại số thay đổi rất nhanh, máy móc ngày càng tính nhanh, nhớ giỏi, xử lý nhiều dữ liệu. Vậy tài năng Việt Nam đứng ở đâu?

Bà cho rằng lợi thế cạnh tranh không chỉ nằm ở việc sở hữu công nghệ mạnh hơn. Công nghệ có thể mua, kỹ năng cứng có thể học và sao chép, nhưng có những phẩm chất gắn với con người và bối cảnh văn hóa mà máy móc không thay được. Với người Việt, bà gọi tên sáu phẩm chất: linh hoạt, kiên cường, nhạy bén, giỏi xoay sở, tương thân tương ái và đồng lòng.

Host Thảo tiếp lời bằng một quan sát từ cuộc gặp với Tổng Lãnh sự Nhật Bản tại TP.HCM: nếu trước đây kỷ luật thường được xem là lợi thế của người Nhật, thì trong thời AI, sự linh hoạt của người Việt lại là điều đáng chú ý. Sáu từ khóa của bà Thu Hà trở thành khung chính cho cả phiên.

Ba điều AI không làm được trong kiến trúc

ThS. KTS Nguyễn Bảo Tuấn kể rằng khi AI bùng nổ, giới kiến trúc cũng có tâm lý lo lắng. Nhưng khi nhìn kỹ, AI chỉ làm được một số phần việc. Có ba điều nó chưa thay được vai trò kiến trúc sư.

Một là cảm nhận về không gian. Mô hình số có thể tính toán, nhưng không cảm được không gian như con người. Hai là thấu cảm văn hóa, yếu tố góp phần định hình một công trình. Ba là trách nhiệm với cộng đồng về sản phẩm mình thiết kế.

Ông giải thích thêm: kiến trúc là tổng hòa của kỹ thuật, mỹ thuật và văn hóa xã hội. AI tác động mạnh vào kỹ thuật, chạm được một phần vào mỹ thuật, nhưng với văn hóa xã hội, nó chỉ xử lý được thông tin có sẵn, chưa đi đến chiều sâu của một nền tảng văn hóa.

Sự năng động của một thế hệ mở

TS. Nguyễn Tất Thành nhìn thấy một lợi thế thế hệ: người trẻ hôm nay năng động và nhanh nhạy hơn trong việc nắm bắt chuyển biến của xã hội, từ kinh tế, chính trị đến công nghệ. So với lối tư duy khép hơn trước đây, sự open-minded là một nguồn lực quan trọng.

TS. Phan Bá Thịnh nhìn thấy chuỗi phẩm chất bắt đầu từ sự khiêm nhường: khiêm nhường dẫn đến học hỏi, kiên trì và chịu khó. Từ góc độ quản trị kinh doanh, ông thấy nhiều bạn trẻ ở miền Tây, Tây Bắc, miền Trung, Đồng bằng sông Cửu Long đang dùng AI để xây kênh, dựng video, phục vụ kinh doanh của chính mình. Các bạn nhanh nhạy, sáng tạo và vẫn giữ được chất liệu bản địa.

Host bổ sung rằng Việt Nam thuộc nhóm quốc gia bắt kịp năng lực mới nhanh trong vài năm gần đây, từ blockchain đến AI. Ở thời AI, khoảng cách xuất phát giữa các nước có thể chưa quá xa như thời công nghiệp trước đây, và đó là một cơ hội để bắt kịp nếu biết tận dụng.

Ngành luật thời AI: từ tra cứu toàn cầu đến niềm tin nội tâm

Đưa lợi thế đó vào ngành luật, TS.LS Thu Hà mô tả cách sinh viên luật có thể hưởng lợi từ AI: tra cứu hệ thống pháp luật của nhiều quốc gia, tham khảo các phương án xử lý tình huống pháp lý và mở rộng góc nhìn khi học.

Vai trò người thầy vì thế cũng thay đổi: từ người truyền đạt kiến thức và đáp án, thành người hướng dẫn tư duy, đặt câu hỏi và đồng hành. Sinh viên là người phải quyết định chọn phương án nào trong những gợi ý AI đưa ra. Theo bà, cơ sở giáo dục không nên chỉ cấm, mà cần quy định minh bạch: được dùng AI ở phần nào, tỷ lệ bao nhiêu, trích dẫn nguồn ra sao, tránh vi phạm bản quyền và sở hữu trí tuệ.

Điểm quan trọng hơn là thấu cảm trong nghề luật. AI có thể đưa phương án dựa trên thuật toán, nhưng người làm luật đọc hồ sơ vụ án bằng kinh nghiệm, lương tri và niềm tin nội tâm. TS. Tất Thành, từ góc nhìn luật hình sự, nhấn mạnh: AI đọc văn bản rất nhanh, nhưng không có tư duy phản biện và thấu cảm như con người. Nó có thể hỗ trợ đi đến công bằng, nhưng công lý cần cả hợp lý và hợp tình.

“AI có thể giúp chúng ta đi đến công bằng. Nhưng để chạm tới công lý, vẫn phải là con người” - TS. Nguyễn Tất Thành, Trường Đại Học Văn Lang

Sinh viên kinh doanh làm content, sinh viên kiến trúc tạo AI

TS. Bá Thịnh cho thấy các lợi thế ấy có thể đi vào trải nghiệm học. Tại Trường Đại học Phương Đông, trong các học phần quản trị marketing, quản trị bán hàng và kỹ năng quản trị, sinh viên được chuyên gia hướng dẫn tự thiết kế nội dung, làm video phù hợp với ngành học và sở thích. Điều này phá một định kiến: không chỉ sinh viên truyền thông mới làm được sản phẩm truyền thông.

ThS. KTS Bảo Tuấn chia sẻ một hướng đi của Khoa Kiến trúc Văn Lang: hướng dẫn sinh viên tự tạo ra các AI cho ngành kiến trúc. Khi chính sinh viên hiểu và tạo công cụ, các bạn có khả năng làm chủ công cụ tốt hơn. Nguyên tắc của ông là xem AI như trợ lý đồng hành, còn con người vẫn giữ vai trò quyết định.

Thông điệp trước mùa tuyển sinh

Chỉ còn ít tuần trước hạn chọn nguyện vọng, host xin mỗi diễn giả một lời nhắn.

TS.LS Thu Hà nhắc về “tư duy mì ăn liền”: biết nhiều thứ một chút nhưng thiếu kiên nhẫn đào sâu. Tương lai cần những người nắm chắc kiến thức ngành mình chọn và biết biến AI thành công cụ làm việc hiệu quả.

TS. Bá Thịnh trả lời một khán giả tự thấy mình không có năng khiếu nổi bật: không ai sinh ra đã có năng lực vượt trội; năng lực hình thành qua lao động, học tập và thử nghiệm.

TS. Tất Thành gửi lời nhắn đến học sinh sắp bước vào đại học: hãy tự tin, dám dấn thân và tin vào khả năng tích lũy năng lực của mình. Với AI, ông gói lại trong một câu: khám phá AI bằng trí óc, nhưng chiến thắng nó bằng nhân cách và bản lĩnh.

Đúc kết từ phiên thảo luận

Công nghệ có thể mua, kỹ năng cứng có thể học, nhưng bản sắc khó sao chép: linh hoạt, kiên cường, nhạy bén, giỏi xoay sở, tương thân tương ái, đồng lòng.
Trong thời AI, sự linh hoạt của người Việt là một lợi thế đáng chú ý.
Ba điều AI chưa thay được kiến trúc sư: cảm nhận không gian, thấu cảm văn hóa và trách nhiệm cộng đồng.
Việt Nam có cơ hội bắt kịp ở các năng lực mới nếu tận dụng tốt tốc độ học hỏi của người trẻ.
Với AI trong giáo dục, không chỉ cấm hay cho phép; cần quy định minh bạch cách dùng, tỷ lệ dùng, trích dẫn và trách nhiệm học thuật.
AI có thể hỗ trợ công bằng, nhưng công lý cần phán đoán, thấu cảm và niềm tin nội tâm của con người.
Trước mùa tuyển sinh: tránh tư duy mì ăn liền, học sâu ngành mình chọn, xem AI là trợ lý và làm chủ điều mình sợ.