Phiên thảo luận thú vị khi ba diễn giả tham gia đều từng “bấm nút reset” ít nhất một lần:

PGS.TS Trần Nguyễn Hoàng Hùng, Phó trưởng Khoa phụ trách phát triển NCKH Khoa Xây dựng, Trường Đại học Văn Lang;
ThS. Phạm Việt Hùng, cựu Quản lý Sản phẩm Toàn cầu tại A.P. Moller - Maersk ở Đan Mạch, Thạc sĩ Quản trị kinh doanh tại Harvard Business School; và
Ông/HVCH Nguyễn Minh Trí, Quản lý Kỹ thuật tại AvePoint, học viên cao học ngành Khoa học Dữ liệu tại SUTD.

Rời bỏ “cuộc sống trong mơ” ở Đan Mạch

Câu hỏi đầu tiên dành cho Việt Hùng: sau sáu năm ở một tập đoàn lớn, từ Việt Nam sang Đan Mạch, với một cuộc sống nhiều người mơ ước, vì sao anh lại dừng lại để đi học?

Anh đưa ra hai lý do. Thứ nhất là thời điểm. Trước khi được nhận vào Harvard, thế giới thay đổi rất nhanh: cuối năm 2022, ChatGPT ra mắt; địa chính trị có nhiều biến động. Anh cảm thấy khi thế giới thay đổi như vậy, mình nên dừng lại để học sâu hơn.

Thứ hai, và sâu hơn, là mong muốn có một nền tảng tốt hơn để tạo ra nhiều tác động và đóng góp nhiều hơn cho đất nước. Anh không phủ nhận mức độ đánh đổi. Cuộc sống ở Đan Mạch rất tốt: giáo dục, y tế và phúc lợi đều tốt; trẻ em được chăm sóc chu đáo; xã hội vận hành ổn định. Để rời một cuộc sống như vậy, anh cần một khát vọng lớn hơn sự thoải mái của bản thân.

Host nhận xét: người ta hay đùa rằng khi bế tắc thì đi học thạc sĩ, nhưng trường hợp của Việt Hùng không phải bế tắc. Anh chủ động muốn tiến thêm một nấc.

Minh Trí đến Singapore theo một ngả khác: công việc dẫn đường cho việc học. Anh đậu phỏng vấn vào một công ty chính phủ ở Singapore, đối tác của công ty anh, được sang làm toàn thời gian và được tài trợ toàn bộ chương trình cao học. Trước đó, anh muốn học cao học nhưng chưa đủ thời gian và điều kiện tài chính. Khi cơ hội đến, anh nắm lấy.

Nghệ thuật hòa nhập: một tháng cho một quốc gia mới

Những bước chuyển ấy có phải là một sự “tái sinh”? Với Trí, thay đổi đã thành thói quen. Hồi đại học, anh chọn Công nghệ Thông tin nhưng thật ra không quá thích; từng muốn làm gì đó thiên về kinh doanh hơn, từng làm trái ngành một thời gian, rồi quay lại trải nghiệm nhiều vị trí khác nhau trong ngành.

Khi làm cho một tập đoàn đa quốc gia, anh công tác ở nhiều nước và liên tục đổi môi trường. Khó khăn lớn nhất là ngôn ngữ: sang Trung Quốc hay Bangkok mà không biết tiếng Trung, tiếng Thái. Cách của anh là hòa nhập với người bản xứ, học một chút văn hóa của họ và chia sẻ văn hóa Việt Nam của mình. Từ đó, anh có thêm bạn bè tại chỗ và thích nghi nhanh hơn. Thông thường, anh cần khoảng một tháng để quen với nhịp sống ở một quốc gia mới.

Việt Hùng thừa nhận bước chuyển Đan Mạch - Harvard không quá khó, vì trước đó anh đã thay đổi nhiều lần: 18 tuổi đi Mỹ du học bốn năm, về Việt Nam, đi công tác Campuchia, Ấn Độ, Trung Quốc, rồi sang Copenhagen. Anh đồng ý với Trí về việc hòa nhập, và bổ sung góc nhìn của người quản lý toàn cầu: mỗi nước có một văn hóa làm việc khác nhau. Ở châu Âu, sự đồng thuận rất quan trọng; một giải pháp thường cần nhiều người đồng ý. Ở Trung Quốc, khi đã “chốt”, việc thực thi thường rất kỷ luật và trơn tru. Muốn hiệu quả, nhiều khi phải làm theo cách của họ thay vì áp đặt suy nghĩ của mình.

Lần tái sinh khó nhất: mất tất cả vì một lá thư gửi sai địa chỉ

Khoảnh khắc đáng nhớ nhất của phiên là khi Việt Hùng kể về lần “tái sinh” khó nhất, ngay sau đại học. Anh học ở bang Ohio, tại một trường không thuộc nhóm đầu, chủ yếu vì có nhiều học bổng. Đến nơi, anh mới thấy đó là vùng khá hẻo lánh: sân bay chỉ có hai chuyến mỗi ngày, các công ty lớn không đến tuyển, công ty địa phương chủ yếu tuyển người Mỹ.

Anh cố gắng từng bước. Đầu tiên, anh thực tập ở tòa hành chính thành phố nhờ quen thầy giáo. Từ đó, anh vào thực tập ở một công ty đa quốc gia gần đó, rồi giành được một vị trí ngân hàng đầu tư ở Atlanta.

Rồi giấy phép làm việc OPT bị từ chối, điều rất hiếm xảy ra, chỉ vì bưu điện Mỹ gửi sai địa chỉ và thủ tục hành chính phức tạp. Anh đang như có tất cả thì mất việc, mất cả kế hoạch ở lại Mỹ, mất cả một mối quan hệ, và phải về Việt Nam bắt đầu lại từ đầu.

Về nước, anh nắm mọi cơ hội. Có cơ hội ở Tây Ban Nha, rồi Singapore, nhưng lại mất vì Covid và tái cấu trúc tập đoàn. Cuối cùng, anh đến Đan Mạch. Nhìn lại, Copenhagen hóa ra là cơ hội tốt nhất: mở rộng thế giới quan, làm trong môi trường toàn cầu, đi thêm nhiều nước. Từ đó, anh mới có đường vào Harvard.

“Nhờ lần đó, em học được tính bền bỉ và sự tự tin: dù mất tất cả thì mình vẫn đứng lên được. Vì vậy, hãy cứ tự tin vào lựa chọn và quyết định của mình” - ThS. Phạm Việt Hùng - Harvard Business School

Hai mươi lăm năm tự làm mới và cú chuyển trường ở đỉnh sự nghiệp

PGS.TS Hoàng Hùng mang đến hình mẫu tái tạo của người làm khoa học. Điều gì giúp thầy luôn có động lực làm mới suốt nhiều năm? Thầy cho rằng có lẽ vì nghề giảng viên kiêm nhà khoa học: kết thúc một dự án thì lại nghĩ đến dự án mới.

Sau mỗi nghiên cứu, thầy nghĩ cách đưa kết quả vào đời sống thật, từ những vấn đề thời sự như ô nhiễm môi trường, chuyển đổi xanh đến chuyện ngành xây dựng thiếu vật liệu tự nhiên như cát san lấp. Thầy nghiên cứu vật liệu nhân tạo thay thế. Khi sản phẩm nghiên cứu tiệm cận cuộc sống, thầy thấy mình hữu ích và đang đóng góp một phần cho xã hội. Đó là động lực.

Khi được hỏi có bao giờ nghĩ sẽ chuyển hướng hoàn toàn không, thầy trả lời: hiện nay thầy đang làm việc đó. Thầy vừa chuyển từ Đại học Bách khoa về Văn Lang. Môi trường mới với nhiều điều kiện mới vừa giúp thầy khẳng định mình, vừa buộc thầy tiến lên và tránh tính ì. Khi quá hài lòng với các dự án cũ, con người dễ ỷ lại và thiếu sáng tạo. Nghề dạy học và nghiên cứu đòi hỏi người thầy luôn thay đổi, tìm động lực và truyền cảm hứng để việc học không chỉ là hoàn thành cho xong, mà là một niềm vui.

Chọn sai ngành, có sao không?

Câu hỏi khán giả về việc “lỡ chọn sai ngành” được trả lời bằng chính đời sống của hai thế hệ.

Thầy Hoàng Hùng từng thi đại học ngành Điện - Điện tử theo lời khuyên của ba, người làm ngành điện. Nhưng nay thầy là giảng viên và nhà khoa học về Xây dựng. Năm đó là năm đầu áp dụng hệ A và hệ B: hệ B vẫn đậu nhưng phải đóng tiền, hệ A được học bổng. Khoa Xây dựng ít người thi nên tuyển những người đạt điểm chuẩn vào hệ A có học bổng. Vì gia đình khó khăn, thầy xin ba cho học Xây dựng trước rồi tính quay lại học điện sau. Cuối cùng, thầy ở lại Xây dựng đến nay và tốt nghiệp thủ khoa của ngành.

Bài học của thầy: đừng quá lo đúng sai ban đầu. Có thể mình chỉ chưa hiểu ngành đó. Khi học nghiêm túc và có kết quả tốt, một lựa chọn tưởng là tạm thời có thể trở thành một hướng đi không ngờ.

Minh Trí có câu chuyện song song. Hồi cấp ba, anh đã chuẩn bị giấy tờ và có học bổng của Mỹ, nhưng vì visa và chứng minh tài chính nên không đi được. May mắn là anh còn học bổng toàn phần của vài trường trong nước. Vốn thích robotics, anh lại chọn Công nghệ Thông tin vì đó là ngành đang có xu hướng và lương cao. Một năm rưỡi đầu, anh chủ yếu “học cho qua môn”. Nhưng sau khi đi thực tập, trải nghiệm nhiều ngành và tự làm sản phẩm cá nhân, anh hào hứng hơn, theo nghề nghiêm túc hơn và ra trường cũng là thủ khoa.

Quan điểm của Trí: chọn sai ngành không quá quan trọng. Hãy học để có nền tảng; nếu muốn hướng khác thì tự học và trải nghiệm. Nhiều khi đi một đoạn rồi mới biết đường mà đi.

Khi nào nên bấm F5, và kỹ năng cho giảng đường

Khi nào nên chủ động “bấm F5” cho sự nghiệp? Việt Hùng trả lời bằng một nguyên tắc và hai dấu hiệu.

Nguyên tắc là tái sinh tốt nhất không nên bắt đầu khi bị ép. Lúc nào cũng nên tìm cách làm mới bản thân, giống như các công ty công nghệ phải tự làm mới để cạnh tranh. Hai dấu hiệu cảnh báo là: thứ nhất, khi mình không còn học thêm được điều gì mới, chỉ lặp lại những việc quen thuộc; thứ hai, khi mình bắt đầu khó chịu với cái mới, từ công nghệ mới đến thay đổi trong tổ chức. Khi thấy những dấu hiệu đó, có lẽ đã đến lúc trau dồi thêm.

Câu hỏi cuối: nếu có một kỹ năng giúp tái tạo bản thân nên được đưa vào đại học, đó là gì? Thầy Hoàng Hùng chọn kỹ năng học tập suốt đời, vì việc học không bao giờ là đủ, nhất là cho cuộc sống thật. Minh Trí đồng ý và bổ sung kỹ năng giao tiếp. Nhiều bạn chọn ngành vì ngại giao tiếp, nhưng dù ngành gì thì sau này cũng phải làm việc với con người; mà làm việc với con người thường khó hơn làm việc với những thứ khác. Việt Hùng chọn sự thấu cảm: khả năng hiểu người khác, từ khách hàng, đồng đội đến đối thủ, đang cần gì, sợ gì và hy vọng điều gì. Sự thấu cảm chỉ được xây khi mình thật sự lắng nghe.

Host Vĩnh Trọng khép phiên bằng một định nghĩa rõ hơn về hai chữ tái sinh. Mỗi lần “tái sinh” không chỉ là đổi công việc, mà là khởi động lại tư duy, tâm hồn và sức khỏe để làm việc hiệu quả hơn trong một tâm thế mới. Dù đi một sự nghiệp hay nhiều sự nghiệp, điều quan trọng là không ngừng tìm cách phát triển phiên bản tốt hơn của chính mình.

Đúc kết từ phiên thảo luận

Rời vùng an toàn cần một khát vọng lớn hơn bản thân. Khi thế giới đổi thay, đi học để chuẩn bị lại có thể là một lựa chọn chủ động, không phải bế tắc.
Công thức hòa nhập: học văn hóa bản xứ, chia sẻ văn hóa của mình; thường cần khoảng một tháng để quen với một quốc gia mới.
Làm việc quốc tế đòi hỏi hiểu văn hóa làm việc: châu Âu trọng đồng thuận, Trung Quốc trọng kỷ luật thực thi. Hiệu quả đến từ việc biết điều chỉnh.
Thất bại có thể là cú chuyển hướng tốt: mất OPT vì một lá thư sai địa chỉ, rồi về Việt Nam, đến
Chọn sai ngành không định mệnh: từ Điện sang Xây dựng, từ “học cho qua môn” đến nghiêm túc với nghề, vẫn có thể trở thành thủ khoa.
Hai dấu hiệu nên “bấm F5”: không còn học được điều gì mới và bắt đầu khó chịu với cái mới.
Ba kỹ năng cho giảng đường: học tập suốt đời, giao tiếp và thấu cảm; vì dù AI phát triển đến đâu, con người vẫn làm việc với con người.