Phiên khép lại của sân khấu Tương Lai được dẫn dắt bởi ThS. Lê Đắc Minh — chuyên gia Phát triển Chương trình và Trải nghiệm Học tập tại Đại học Columbia, nhà sáng lập Edventure Design, Thạc sĩ Công nghệ Giáo dục tại Đại học Columbia.

Anh mở màn bằng những con số không cho phép ai thờ ơ: khoảng bốn mươi bốn phần trăm kỹ năng chúng ta đang dùng hôm nay sẽ thay đổi trong vòng năm năm tới; người trẻ hôm nay được dự báo sẽ trải qua trung bình mười hai công việc trong đời, nhiều lần trong số đó là chuyển thẳng sang ngành khác. Một tấm bằng cho một công việc ổn định suốt đời gần như không còn là chuyện đương nhiên.

Vậy câu hỏi đúng không còn là “học ngành gì”, mà là: bằng cách nào, và ở môi trường nào, mỗi người có thể rèn luyện năng lực và phát triển tài năng trọn vẹn nhất — không chỉ trong bốn năm đại học, mà suốt đời?

Cùng anh đi tìm câu trả lời là bốn người phụ nữ của giáo dục:

ThS. Hồ Khuê Anh - Chuyên viên Quản lý hệ thống đào tạo trực tuyến tại CUNY School of Professional Studies, Hoa Kỳ; Thạc sĩ Thiết kế Truyền thông số cho Giáo dục, New York University (NYU)
ThS. Nguyễn Ngọc Tú Uyên - Quản lý Chương trình & Đối tác tại Khan Schools Network; Thạc sĩ Giáo dục, Đại học Harvard
Bà Trần Vũ Bảo Uyên - Nhà sáng lập Trung tâm Anh ngữ Be U English · Học viên cao học Quản lý & Lãnh đạo Giáo dục, Đại học Melbourne
PGS. TS. Trần Thị Mỹ Diệu - Hiệu trưởng Trường Đại học Văn Lang · Chủ tịch Hội đồng trường Trường Đại học Kinh tế Kỹ thuật Bình Dương
Host: ThS. LÊ ĐẮC MINH.

Vòng hỏi nhanh: một điều từ môi trường, một điều từ chính mình

Host khởi động bằng thể thức trả lời nhanh ba mươi giây: nếu chỉ được chọn một điều kiện quan trọng nhất mà một môi trường cần có để người trẻ phát triển hết tiềm năng, và một điều quan trọng nhất mà chính người học phải chủ động làm, đó sẽ là gì?

Bốn câu trả lời vẽ thành một tấm bản đồ hoàn chỉnh.

ThS. Khuê Anh cho rằng môi trường cần có ít nhất một người tin cậy vào mình: cha mẹ, thầy cô, hoặc một mentor tin rằng mình làm được và định hướng cho mình. Còn người học phải hiểu bản thân càng sâu càng tốt: mình muốn gì trong cuộc sống, giỏi gì, kém gì.

ThS. Tú Uyên chọn cộng đồng và những giá trị mà cộng đồng ấy mang lại. Nếu được quay về năm hai mươi tuổi, cô sẽ dặn chính mình: hãy liên kết thật tốt với những người xung quanh, tìm hiểu giá trị mà họ theo đuổi, vì rất có thể đó sẽ là những giá trị đi theo mình cả đời.

Bà Bảo Uyên mở rộng khung nhìn: môi trường lý tưởng là sự liên kết và đồng hành của cả một hệ sinh thái — thầy cô, nhân viên nhà trường, lãnh đạo, phụ huynh và cả doanh nghiệp trong bối cảnh của người học. Nhưng khi cánh cửa đã mở, việc bước qua hay không thuộc về quyết tâm và trách nhiệm của chính bạn.

PGS. TS. Mỹ Diệu chốt vòng bằng một định nghĩa cô đọng: một môi trường học tập có thử thách và có dẫn dắt.

Tuần thứ hai ở NYU: thầy cô ngừng giảng bài

ThS. Khuê Anh kể về cú sốc tuần thứ hai của chương trình thạc sĩ tại NYU. Thầy cô không giảng bài nữa. Cả lớp bước vào, giảng viên đặt câu hỏi, và sinh viên phải tìm cách trả lời. Bài đọc giao về nhà không phải “giao cho có”. Hôm ấy cô chưa đọc kỹ, vì vẫn quen cách học cũ, và “khớp” toàn tập. Nhưng sau ngày hôm đó, cô đọc nhiều hơn và tham gia bài giảng hiệu quả hơn hẳn.

Giờ học trong mơ của cô vì thế được thiết kế ngược với thói quen cũ: kiến thức nền tự nạp trước ở nhà, kèm chủ kiến riêng; thời gian quý giá trên lớp dành để thực hành tư duy, “cãi nhau với kiến thức” để biến nó thành của mình; sau đó làm việc nhóm để nghe nhiều góc nhìn và củng cố cái hiểu; rồi kết mỗi chặng bằng một bài tập mở rộng áp sát thực tế.

Điểm cô tâm đắc nhất: sau mỗi lớp học đều có một sản phẩm. Sau hai năm, cô tốt nghiệp với sáu bảy dự án lớn nhỏ trong portfolio, sẵn sàng nộp hồ sơ xin việc ngay.

Ba buổi office hours mỗi tuần — và định nghĩa về một ngôi trường tốt

Một ngôi trường tốt không đo bằng thành tích hay tỷ lệ việc làm đầu ra — mà bằng câu hỏi: những lúc túng quẫn nhất, đó có phải là nơi và những con người mà em sẽ tìm đến?

>

**Lời vị giáo sư tại Harvard · ThS. Nguyễn Ngọc Tú Uyên kể lại**

ThS. Tú Uyên kể một kỷ niệm nhớ mãi từ những ngày học tại Harvard. Là người hướng nội — trong lớp có thể phát biểu, nhưng bắt chuyện với bạn bè lại rất ngại — cô chọn con đường riêng để kết nối: chăm chỉ đăng ký office hours, những khung giờ trống mà các giáo sư mở cửa cho sinh viên vào trò chuyện. Mỗi tuần cô đều đặn dự ít nhất ba buổi.

Trong một buổi như thế, cô thú nhận với giáo sư rằng mình cảm thấy rất cô đơn, và không biết có đang chọn đúng môi trường học hay không. Câu trả lời của vị giáo sư trở thành kim chỉ nam cho cả sự nghiệp cô về sau: muốn biết một ngôi trường có thực sự tốt hay không, đừng nhìn vào thành tích, số lượng giáo sư hay tỷ lệ việc làm đầu ra. Hãy tự hỏi: những lúc túng quẫn nhất, không còn nơi nào để về, đó có phải là nơi và những con người em sẽ tìm đến nhờ giúp đỡ?

Hai bài học cô rút ra cho người trẻ: mỗi người có một cách riêng để xây dựng quan hệ, không nhất thiết phải theo số đông; và trường tốt sẽ tạo nhiều dạng cơ hội kết nối cho nhiều kiểu tính cách.

Học một khái niệm bằng năm con đường — và hai gạch đầu dòng đầu giờ

Bà Bảo Uyên mang đến góc nhìn kép của người vừa làm giáo dục vừa đi học, với một thú nhận đáng quý: trước giờ bà luôn tin nên dạy theo cách học sinh thích học. Nhưng khi chính mình đi học, bà vỡ ra rằng cách mình thích chưa chắc là cách hiệu quả nhất.

Trải nghiệm thay đổi nhận thức ấy là multimodal learning — tiếp cận cùng một khái niệm qua nhiều phương thức. Học về cấu tạo bộ não nghe rất khó nhằn, nhưng sau tài liệu đọc là video tổng kết, rồi tương tác trực quan với hình ảnh, làm quiz được phép làm lại nhiều lần cho đến khi hài lòng, rồi nghe podcast các chuyên gia đàm luận về đúng chủ đề đang học.

Song song với đó, các bài luận yêu cầu giải quyết vấn đề trong bối cảnh thực tế của chính mình. Học ở Úc, nhưng bà chọn giải các bài toán của môi trường giáo dục Việt Nam bằng lý thuyết vừa học. Đó là khoảnh khắc “thật sự làm chủ kiến thức.”

Giờ học trong mơ của bà giữ lại nền lý thuyết sâu mà giáo dục Việt Nam đang làm tốt, cùng mối quan hệ thầy trò gắn bó. Nhưng bà muốn thêm vào một nghi thức nhỏ: đầu giờ, mỗi sinh viên gạch hai ba đầu dòng “hôm nay tôi muốn tìm tòi điều gì”; cuối giờ nhìn lại đã học được gì, chưa được gì, vì sao, và buổi sau cần làm gì để trải nghiệm học tốt hơn.

Hai tuần cho một dung dịch chuẩn — và luận án được phép rẽ ngang

PGS. TS. Mỹ Diệu góp hai lát cắt từ chính hành trình của mình: tốt nghiệp Bách khoa TP.HCM, học thạc sĩ tại Học viện Công nghệ Châu Á (AIT, Thái Lan), rồi làm tiến sĩ tại Hà Lan.

Lát cắt thứ nhất, ở AIT: một bài thực hành hóa học tưởng như tối giản — “hãy pha một dung dịch chuẩn” — nhưng thầy cô chỉ đưa đề bài, còn phòng thí nghiệm mở cửa suốt tuần. Bà mất trọn một tuần lăn lộn với lý thuyết, một tuần nữa để viết xuống và lý giải từng bước tại sao mình làm như vậy, rồi vào phòng thí nghiệm làm cho đến khi thực sự ra được dung dịch chuẩn.

Lát cắt thứ hai, ở Hà Lan: đề tài tiến sĩ do giáo sư hướng dẫn định sẵn về chính sách, nhưng bà — một người rất yêu thích công nghệ — đã chủ động sang khoa công nghệ làm thêm nghiên cứu xử lý với một giáo sư khác. Người thầy không ngăn cản, chỉ yêu cầu bảo đảm tiến độ đề tài chính. Và rồi lần đầu tiên trong sự nghiệp, ông hướng dẫn một luận án kết hợp cả hai mảng: công nghệ và chính sách.

Thông điệp bà rút ra: một môi trường tốt là môi trường giúp người học thực sự nhận ra mình muốn gì, thích gì, vì sao thích, và có cơ hội làm điều mình yêu thích.

Toàn cầu không cần rời quê hương: bốn việc làm ngay hôm nay

Câu hỏi tổng kết của host trả mọi thứ về hành động, và về một định nghĩa quan trọng: người Việt toàn cầu không nhất thiết phải rời xa quê hương. Đó trước hết là người mang tư duy và mạng lưới toàn cầu. Vậy một việc thiết thực nhất có thể bắt đầu ngay bây giờ là gì?

ThS. Khuê Anh quay về điểm xuất phát của cô: hiểu bản thân. Hãy nhận ra kỹ năng nào của mình là độc đáo, và phát triển đều những kỹ năng chuyển đổi được.

ThS. Tú Uyên thực tế đến từng thao tác: đọc thật nhiều. Ưu tiên đọc báo để hiểu tình hình thế giới, vì đọc không chỉ nạp thông tin mà còn rèn não bộ phân tích, cho ta thấy cách người khác mổ xẻ một sự kiện.

Bà Bảo Uyên bắt đầu từ một sự thật tâm lý: mọi sự phát triển đều không thoải mái. Cảm giác không an toàn chính là dấu hiệu bạn đang lớn lên. Việc làm ngay là xác định mình yêu thích điều gì, rồi tìm đến những cộng đồng cùng mối quan tâm để liên tục cập nhật các nghiên cứu quốc tế về chủ đề ấy.

PGS. TS. Mỹ Diệu khép vòng bằng chuẩn mực: hãy đặt cho mình một tầm nhìn rộng và chuẩn mực học tập ngang tầm thế giới. Đừng chỉ học với những gì thầy cô đưa. Hãy đọc tài liệu quốc tế, theo dõi ngành của mình đang thay đổi ra sao trên thế giới và ở Việt Nam, và kết nối với các anh chị đang học tập, làm việc ở nước ngoài.

Host Minh Lê tổng kết bằng chính tinh thần của Future Fest: tài năng toàn cầu không phải thiên bẩm, cũng không phải trách nhiệm của riêng một cá nhân. Nó cần cả một hệ thống chung tay, từ gia đình, nhà trường đến cộng đồng; cần được nuôi trong môi trường vừa an toàn về tâm lý, vừa giàu thử thách và bài toán thực tiễn.

Và bằng sự chủ động của từng người, mỗi bạn trẻ có thể bắt đầu xây tư duy toàn cầu ngay hôm nay, ngay tại Việt Nam: hiểu mình hơn một chút, đọc rộng hơn một chút, học theo chuẩn quốc tế hơn một chút.

Đúc kết từ phiên thảo luận

Môi trường tốt cần: một người tin cậy vào bạn, một cộng đồng có giá trị, cả hệ sinh thái đồng hành — và thử thách có dẫn dắt.
Việc của người học: hiểu bản thân — mình muốn gì, giỏi gì, kém gì — thay vì so mình với người khác.
Giờ học trong mơ: nạp kiến thức trước ở nhà, lên lớp để “cãi nhau với kiến thức”, và rời lớp với một sản phẩm cho portfolio.
Trường tốt đo bằng câu hỏi: lúc túng quẫn nhất, đó có phải nơi bạn tìm đến? An toàn tâm lý là điều kiện để bộ não học được.
Học một khái niệm bằng nhiều con đường — đọc, video, quiz, podcast — và giải bài toán trong bối cảnh Việt Nam của chính mình.
Tự điều chỉnh việc học: hai ba gạch đầu dòng đầu giờ, tự đánh giá cuối giờ — biết mình đang ở đâu và cần làm gì tiếp theo.
Bốn việc làm ngay: hiểu mình; đọc thật nhiều; tìm cộng đồng cùng mối quan tâm và khóa học mở của các đại học hàng đầu; đặt chuẩn mực học tập ngang tầm thế giới.