Xin chào mọi người. Tôi rất vui khi được có mặt tại đây hôm nay và thật sự trân trọng lời mời này. Tôi rất yêu Việt Nam. Năm 2021, tôi từng sống tại TP. Hồ Chí Minh một thời gian ngắn khi làm việc cùng Trường Đại học Fulbright. Đáng tiếc đó cũng là lúc COVID bùng phát nên tôi phải rời Việt Nam, nhưng tôi luôn rất vui khi có dịp quay trở lại. Hôm nay, tôi thật sự rất vui khi được ở đây cùng mọi người.

Hiện tại, tôi đang công tác tại Đại học Hồng Kông với vai trò Phó Hiệu trưởng phụ trách Giảng dạy và Học tập. Phần lớn thời gian của tôi dành để suy nghĩ về tương lai của môi trường đại học, rằng trường đại học sẽ như thế nào đối với các bạn? Tôi đã là giảng viên hơn 40 năm, khóa học đầu tiên tôi dạy đã cách đây 50 năm.

Tôi đã dạy khóa Hóa học đầu tiên của mình khi còn là một sinh viên đại học.Vì vậy, tôi có một bề dày lịch sử gắn kết và thấu hiểu sâu sắc về nhà trường, và rồi bây giờ tôi lại nhìn vào tương lai của các bạn. Điều tôi thấy đặc biệt thú vị là, khi tôi còn đi học thì chưa có AI. Khi tôi còn đi học, chúng ta vẫn đang tìm hiểu về nền tảng cơ bản của máy tính. Chúng tôi đã thảo luận về nhiều ý tưởng mang tính triết học khác nhau, nhưng chưa có trình độ công nghệ tiên tiến như hiện nay.

Chủ đề của hôm nay - “Beyond Knowing and Being”- là một chủ đề đặc biệt sâu sắc và quan trọng, nhất là đối với những người trẻ như các bạn. Trong tiếng Anh, hai từ “Knowing” (biết) và “Being” (hiện thân) rất mơ hồ. Khi nghĩ đến các ngôn ngữ khác như tiếng Đức, tiếng Pháp hay tiếng Tây Ban Nha, thì cả “biết” và “hiện thân” cũng có ít nhất hai biến thể. Vì vậy, sẽ có một sự tinh tế hơn trong cách hiểu hai khái niệm đó.

Nhưng với các bạn, ở giai đoạn hiện tại của cuộc đời, hai câu hỏi ấy là một trong những câu hỏi lớn nhất mà các bạn đang trả lời. Những câu hỏi này sẽ định hình các bạn thành những người học suốt đời. Bởi vì căn bản mà nói, khi các bạn còn ở tiểu học hay trung học, các bạn chỉ là những “người tiêu thụ kiến thức”. Các bạn được “rót” kiến thức từ thầy cô và tin rằng kiến thức mà mình nhận được là sự thật. Các bạn tin vào những gì được giảng dạy và tiếp nhận một cách rất dày đặc và được bạn đánh giá qua các kiến thức ấy.

Nhưng rồi điều khác lạ xảy ra. Không chỉ về mặt thể chất trong giai đoạn từ 12 đến 20 tuổi, mà còn trong tư duy. Từ khoảng 12 đến 20 tuổi, các bạn không còn chỉ là người tiêu thụ tri thức đơn thuần mà bắt đầu trở thành người tạo ra tri thức. Và một điều cực kỳ quan trọng cần xảy ra trong giai đoạn này là: các bạn phải ngừng để câu hỏi đến từ giáo viên. Câu hỏi phải bắt đầu xuất phát từ chính bên trong các bạn.

Tôi luôn nói rằng vấn đề lớn nhất của đại học - dù là Đại học Hong Kong hay bất kỳ nơi nào tôi từng làm việc - là sinh viên không “đòi hỏi” đủ từ chúng tôi. Giảng viên luôn luôn đặt ra yêu cầu. Nhà trường xây dựng giáo trình giảng dạy và học tập. Nhưng sinh viên lại không muốn đến lớp. Các bạn thấy nhàm chán, muốn đi chơi với bạn bè, muốn làm những việc khác. Tại sao? Bởi vì chúng tôi không trả lời câu hỏi của các bạn, mà lại yêu cầu các bạn trả lời câu hỏi của chúng tôi. Nếu chúng ta muốn xây dựng một đại học cho tương lai - một môi trường học tập thú vị - thì chúng ta phải tiếp cận đại học bằng chính tri thức của mình. Không phải các bạn đến để trả lời câu hỏi của chúng tôi hay bắt chước lại tri thức của chúng tôi. Điều cốt lõi không chỉ là “các bạn biết gì”, mà là “các bạn đang trở thành ai” và “các bạn đang phát triển điều gì”.

Khi tôi dạy các môn học của mình, tôi thường nói với sinh viên - dù chủ đề là gì - rằng hãy trả lời cho tôi hai câu hỏi. Câu hỏi thứ nhất là: Hôm nay, tôi tin vào điều gì? Tôi có thể nói “tôi biết gì hôm nay”, nhưng tôi muốn nói: “tôi tin vào điều gì hôm nay”. Và câu hỏi thứ hai là: Tôi tin điều đó dựa trên cơ sở nào?

Cơ sở đó có thể là bất cứ điều gì. Có thể là một cuốn sách được viết cách đây 5.000 năm. Bạn có thể nói với tôi: “Tôi tin sự thật là X” - rằng “tôi tin Abraham đã đưa con trai lên đỉnh núi và sẵn sàng hiến tế nó”. Nhưng tôi sẽ hỏi: “Thế bạn tin điều đó như thế nào?” - “Tôi tin vì nó được viết trong cuốn sách này.” Nhưng thông qua một hành động đơn giản như vậy, dù chúng ta có đồng ý hay không, việc xác định các bạn tin điều gì và tin dựa trên cơ sở gì sẽ giúp các bạn bắt đầu đặt ra câu hỏi của chính mình. Nó giúp các bạn bắt đầu trở thành người học suốt đời. Từ việc chỉ là người tiêu thụ kiến thức, các bạn chuyển thành người tạo ra kiến thức.

Để làm được điều đó, có một điều rất quan trọng. Một là: hãy nhận ra bản sắc của chúng ta với tư cách là con người. Khi nghĩ về từ “trở thành” - hay “vượt ra khỏi biết để đi vào hiện hữu/đi vào trở thành” - thì bản sắc (identity) là một thành phần quan trọng. Ở mức tối thiểu, chúng ta cần hiểu một phần bản sắc của chúng ta là ai với tư cách là con người.

Tôi có thể giảng về chủ đề này trong nhiều giờ, nhưng tôi sẽ không biến bài nói thành một bài giảng nhân học. Tuy nhiên, tôi muốn chỉ ra vài điều. Thường khi nghe một bài giảng, mọi người sẽ nói rằng con người đặc biệt vì chúng ta có ngón cái đối chiếu được (đối ngón), vì chúng ta dùng công cụ, vì chúng ta nhận ra mô hình. Và cuộc thảo luận thường dừng lại ở đó. Nhưng thực tế, không thể chỉ dừng ở những điều đó. Bởi nếu tôi lớn lên và biết dùng công cụ, tôi dùng ngón cái đối chiếu để vận hành công cụ, tôi nhìn thấy các mô hình và từ đó phát triển ra những điều mới, rồi tôi chết đi - thì khi đó “nhân loại” không còn tồn tại nữa. Tôi chỉ là một “tia chớp” trong chốc lát.

Thành phần thứ hai thậm chí còn quan trọng hơn: con người có một sự thôi thúc/khát khao muốn giao tiếp. Tôi đang ngồi đây để nói chuyện với các bạn hôm nay vì có lẽ không có điều gì thú vị hơn việc đó đối với tôi. Các bạn đi uống cà phê với bạn bè vì các bạn muốn tán gẫu, muốn trò chuyện, muốn trao đổi câu chuyện. Các bạn lên mạng, làm TikTok, tạo nên người ảnh hưởng (influencer) vì các bạn muốn giao tiếp. Cuối cùng, giao tiếp chính là giáo dục. Giao tiếp được tổ chức tốt sẽ trở thành sư phạm hiệu quả - trở thành việc truyền đạt hiệu quả.

Vì vậy, nếu các bạn có những câu hỏi của riêng mình mà luôn được khơi dậy, và các bạn tìm được những mảnh ghép câu trả lời cho câu hỏi ấy, thì hãy chạy đi quán cà phê và kể cho bạn bè nghe. Hoặc nếu các bạn có con cái, các bạn kể những câu chuyện ấy cho chúng. Đột nhiên, “nhân loại” xuất hiện. “Nhân loại” xuất hiện bởi giáo dục - và giáo dục là biểu hiện tối hậu của giao tiếp.

Ở giai đoạn hiện tại, có lẽ các bạn đang nghĩ: “Mình là ai?” Không chỉ là “mình có phải là con người không”, mà còn là những câu hỏi cốt lõi như “mình là ai”, “mình đang lớn lên như thế nào”, “mình đang học ra sao”. Những khát vọng ấy sẽ phát triển các câu hỏi của các bạn.

Albert Einstein - một bộ óc phi thường, nhà vật lý với thuyết tương đối. Ông từng nói gì về giáo dục? Khi được hỏi: “Làm sao để con tôi thông minh hơn?” Einstein trả lời rằng: “Hãy đọc cho các con của bạn truyện cổ tích.” Truyện cổ tích là những câu chuyện mà người ta kể cho trẻ nhỏ để giải thích một khía cạnh của xã hội thông qua loài vật, hoặc một nàng công chúa, hoặc một sinh vật huyền ảo. Người ta lại tiếp tục hỏi: “Nhưng thưa giáo sư Einstein, nếu muốn chúng thông minh thật sự thì sao?” Einstein nói: “Hãy đọc chúng truyện cổ tích nhiều hơn.” Ý của ông - một con người mà mọi người gọi là thiên tài - là trí tưởng tượng quan trọng hơn kiến thức. Bởi vì chính trong trí tưởng tượng mới nảy sinh ra câu hỏi. Chính trong niềm tin rằng ta có thể tạo ra tương lai, tạo ra cái mới - ở đó câu hỏi nảy sinh, việc học bắt đầu, và giáo dục đạt đến hiệu quả tốt nhất.

Điều này không có nghĩa là mọi tưởng tượng của các bạn đều sẽ thành hiện thực. Nhưng rất nhiều ý tưởng sẽ trở thành hiện thực. Và thậm chí nhiều ý tưởng khác sẽ trở nên rõ ràng hơn khi các bạn lần đầu nhìn vào thế giới. Vì vậy, khi các bạn bước vào đại học, hãy mang theo một tập hợp câu hỏi. Tôi cam đoan rằng nếu các bạn bước vào đại học với một tập câu hỏi, thì các bạn sẽ muốn đến mọi buổi học. Các bạn sẽ muốn đọc mọi cuốn sách.

Tôi kể một câu chuyện từ tuổi thơ mình. Cha tôi là người lao động phổ thông. Mẹ tôi làm việc như một nhân viên văn phòng ở một cửa hàng tiện lợi. Cuối tuần, cha thường đưa tôi tới chỗ làm, nơi cha vận hành các loại máy móc trong một nhà máy sản xuất nhựa. Ở đó có những đống nhựa rất lớn và tôi thường chơi trên những đống đó. Tôi chắc rằng tôi sẽ bị bệnh vì đã tiếp xúc với những hóa chất độc hại… Nhưng rồi đến giờ ăn trưa, hai cha con ngồi lại, ăn một chiếc bánh sandwich. Và tôi nhìn qua các cuốn sách kỹ thuật mà cha có - với những hình vẽ kỳ lạ, những bản vẽ đường nét kỳ lạ. Và vào một thời điểm nào đó, tôi nhận ra: “Đó là cha mình. Bản sắc của cha mình qua công việc mà cha làm. Mình muốn hiểu nhiều hơn về điều đó.”

Trong quá trình ấy, tôi học cách đặt câu hỏi về hóa học. Tôi bị hấp dẫn bởi vật chất. Tôi bị hấp dẫn bởi những dạng hình có thể tồn tại của nó, cách nó biến đổi, và cách con người có thể biến đổi nó theo những cách sáng tạo. Và tôi nhận ra rằng đối với tôi, hóa học chính là sự kết hợp đúng - giữa tinh thần sáng tạo. Tôi có thể làm “kiến trúc” và “điêu khắc” ở cấp độ phân tử, nhưng cũng có thể là khoa học. Tôi có thể kết hợp nghệ thuật và khoa học, để trả lời các câu hỏi mà tôi muốn trả lời về bản thân mình và về cha mình, về cuộc đời của tôi.

Điều đó thật sự có ý nghĩa đối với tôi. Vì vậy không chỉ tôi đến tất cả các buổi học mà còn đến vào buổi tối để tham gia những lớp học khác. Tôi cũng làm thêm từ lúc còn học cấp ba và đại học, làm kỹ thuật viên nhà thuốc, bởi vì tôi muốn hiểu hóa học đằng sau ngành dược. Cuối cùng, tôi bị “ám ảnh” đến mức dù tôi không phải là một sinh viên học giỏi (xin lưu ý, điểm trung bình của tôi rất thấp). Nhưng dù vậy, các thầy cô vẫn cho phép tôi - trong năm cuối - được dạy một khóa Hóa học cho sinh viên năm nhất, bởi vì họ nhận ra rằng niềm đam mê, những câu hỏi mà tôi đặt ra, sự hào hứng và tình yêu với môn học quan trọng hơn việc tôi có “đúng đáp án” hay không.

Và đây là điều tôi muốn truyền đạt cho các bạn. Tôi không nói rằng các bạn phải trở thành nhà hóa học. Có thể các bạn muốn trở thành nghệ sĩ, nhà sử học, nhà ngôn ngữ học, hoặc nhà vật lý hạt nhân. Dù là lĩnh vực nào, chắc chắn sẽ có một “điểm trộn” trong thế giới của các bạn.

Tôi cũng muốn nói đôi chút về AI. AI là chủ đề mà ai cũng nhắc đến hằng ngày các bạn nghe thấy nó.

Tôi thích dùng một bài hát mà ở Mỹ chúng tôi dạy cho trẻ nhỏ. Bài hát có câu: “Old MacDonald had a farm, E-I-E-I-O.” (Ông MacDonald có một trang trại…) Tôi nghĩ chúng ta không nên quá nghiêm túc với những chuyện đang diễn ra. Cho nên khi mọi người nói “AI sẽ thay thế tất cả công việc” hoặc “AI sẽ lấy đi cuộc sống của bạn” và rồi “AI, AI, E-I-O,” thì tôi muốn nhắc rằng: đừng để ai đó kiểm soát cốt truyện (narrative) cuộc đời của bạn.

Vì đúng là trong trường hợp AI “tắt đi” - khi chúng ta phát hiện ra rằng chạy các trung tâm dữ liệu tốn quá nhiều năng lượng, hoặc khi chúng ta phát hiện AI thất bại - thì con người vẫn ổn thôi. Chúng ta đã làm điều này từ hàng nghìn năm nay. Nếu không có AI, có thể chúng ta sẽ tạo ra ít rác thải hơn. Nhưng thực tế chúng ta cũng khá ổn rồi, đúng không?

Vì vậy đừng để “câu chuyện” bị đảo ngược. “Câu chuyện” về việc chúng ta có xã hội là như tôi vừa giải thích: con người yêu giao tiếp. Con người muốn ở cùng con người. Và vì vậy, sẽ không có chuyện công nghệ thay thế con người trong mối quan hệ hai chiều - mối quan hệ mang tính qua lại (reciprocal relationship) giữa chúng ta với nhau. Chúng ta không cần phải lo điều đó.

Chúng ta cần tập trung vào việc: chúng ta có thể sử dụng AI, nhưng chúng ta sẽ không từ bỏ khái niệm “nhân loại” của mình cho AI.

Dù AI có ở đó hay không, 10 năm nữa, 90% AI sẽ được triển khai một cách “vô thức” (subconsciously deployed). Ý là khi các bạn lên một chiếc taxi vận hành bởi AI, các bạn không cần biết AI. Các bạn chỉ cần lên xe và nói: “Chở tôi đến công viên.” Khi các bạn bước vào ngôi nhà và có những thứ được AI điều khiển, các bạn cũng không cần biết gì về AI. Trên thực tế, đa số công nghệ ngày nay, các bạn cũng không thực sự biết nó hoạt động như thế nào.

Nhưng những gì các bạn cần biết là phần “con người”. Và câu hỏi của phần con người là: tôi có muốn nó hoạt động không? Tôi có muốn bước lên chiếc taxi chạy bằng AI không? Tôi có muốn AI điều khiển nhiệt độ trong nhà tôi không? Tôi có muốn an ninh của cộng đồng tôi được quyết định bởi AI không? Tôi không đưa ra câu trả lời “có” hay “không”, nhưng đó là các câu hỏi của con người - và đó là những câu hỏi về AI. Vì vậy việc học và hiểu AI không phải để các bạn trở thành một kiểu lập trình viên “mở khóa” hoàn toàn theo công nghệ. (Dù tôi chắc rằng cũng có lợi ích.)

Lý do là vì những vấn đề đó đang ảnh hưởng đến tính “nhân loại” của các bạn, và đó là những câu hỏi nền tảng. Các bạn sẽ muốn trả lời chúng, bởi đó là tương lai của các bạn. Tôi đã sắp rời đi, còn tương lai sẽ là của các bạn. Và các bạn sẽ cần trả lời các câu hỏi đó.

Cuối cùng, tôi muốn nói rằng: khi các bạn trưởng thành, mỗi người trong các bạn sẽ nhận được hai điều quan trọng mà các bạn không bao giờ muốn đánh mất. Một là ý thức về năng lực hành động (agency) - cảm giác bạn làm chủ (ownership) và chịu trách nhiệm (responsibility) cho những gì bạn làm trong cuộc sống. Hai là tiếng nói của các bạn.

Tôi không chỉ nói về “giọng nói” theo nghĩa nói ra bằng lời. Tôi nói về tiếng nói bên trong - thông điệp mà các bạn muốn truyền tải, sự giao tiếp mà các bạn muốn chia sẻ, nền giáo dục mà các bạn muốn mang đến cho thế giới.

Nếu giữ những điều ấy trong đúng bối cảnh, tôi tin rằng tương lai của thế giới rất tươi sáng. Tương lai có rất nhiều hứa hẹn, và chúng ta sẽ xây dựng tương lai đó cùng nhau thông qua những tương tác với các tổ chức như Trường Đại học Văn Lang (Van Lang University) và hệ sinh thái giáo dục mà chúng ta đang tạo dựng.

Xin chân thành cảm ơn các bạn rất nhiều.

TS. Lương Thị Phương Nhi

Xin chào. Cảm ơn giáo sư rất nhiều vì những chia sẻ đầy gợi mở vừa rồi. Qua bài diễn thuyết của ông, tôi thấy nổi bật lên một thông điệp rằng việc đào tạo sinh viên giờ đây không còn thuần túy là tiếp nhận kiến thức nữa. Thay vào đó, đó là việc giúp sinh viên phát triển sự tự tin. Sự tự tin ở đây là tự tin đặt câu hỏi và phát triển các kỹ năng quan trọng như tư duy phản biện, tinh thần ham học hỏi về thế giới xung quanh, khả năng quan sát, đặt vấn đề và nỗ lực để trở nên tự tin hơn vào bản thân, trở thành những người học độc lập hơn. Và quan trọng hơn cả, đó là cách mà sinh viên có thể giao tiếp và chia sẻ ý tưởng của mình. Đó là những gì ông đã chia sẻ trong bài nói chuyện và tôi rất ấn tượng về điều đó.

Tôi có một câu hỏi muốn đặt ra dưới góc nhìn từ Đại học Hồng Kông (HKU). Theo ông, đâu là những chuyển dịch quan trọng nhất trong triết lý giảng dạy và thiết kế học tập nhằm thực sự phát triển sự tự tin, tính độc lập và cách diễn đạt ý tưởng một cách quyết đoán của sinh viên trong một bối cảnh toàn cầu đầy phức tạp như hiện nay? Xin cảm ơn ông.

GS. Jay Siegel

Cảm ơn cô vì những lời khen và câu hỏi này. Trước hết, cũng như hầu hết mọi câu hỏi khác, câu trả lời sẽ phụ thuộc vào ngữ cảnh. Nhưng tôi nghĩ về cách tôi bắt đầu khóa học của mình; một trong những điều tôi thường làm ngay trong năm đầu tiên của môn Hóa học là yêu cầu tất cả sinh viên đưa ra cho tôi các vấn đề. Những vấn đề nào đang tồn tại trên thế giới hiện nay? Chúng không nhất thiết phải là vấn đề hóa học; chúng có thể là bất cứ vấn đề gì. Bằng cách khảo sát các em qua thời gian, tôi không chỉ có được những vấn đề thú vị mà còn thấy được xu hướng vận động của mọi thứ.

Đối với câu hỏi của cô, chính hành động ban đầu là "phá bỏ bức tường" và yêu cầu sinh viên trở thành một người tham gia, một người đóng góp ngay từ ngày đầu tiên đã bắt đầu xây dựng sự tự tin cho các em rồi, đúng không? Và sau đó, từ chính những câu hỏi đó, tôi ngẫu hứng thiết kế bài giảng đầu tiên. Tôi không có ghi chép sẵn, không soạn slide PowerPoint, tôi không lo lắng về điều đó một chút nào. Tôi để các câu hỏi quyết định những gì chúng ta sẽ thảo luận lúc ban đầu. Bởi vì khi đó, tôi không chỉ phá bỏ rào cản mà còn thể hiện sự tôn trọng. Tôi phá bỏ bức tường để hỏi các em, nhưng khi đã có câu hỏi của các em, tôi cho các em thấy sức mạnh của chuyên môn mà tôi đã tích lũy qua nhiều năm để giải quyết các vấn đề đó và đáp lại các em bằng sự tôn trọng. Điều đó tạo ra sự khác biệt to lớn ngay lập tức.

Sau đó trong khóa học, tôi tổ chức các giờ tư vấn (office hours) không phải tại phòng làm việc mà là ở một giảng đường lớn. Tại sao lại là giảng đường? Bởi vì tôi không phải là người trả lời các câu hỏi, mà là các em. Sinh viên đến và ai có câu hỏi thì giơ tay. Tôi không hỏi câu hỏi là gì, tôi bảo: "Mời em lên sân khấu". Chúng tôi cùng đứng trước bảng và tôi nói: "Em hãy viết câu hỏi của mình lên bảng". Qua đó, tôi thu hút sự tham gia của các em. Tôi cho thấy một lần nữa rằng, nhiệm vụ của tôi không phải là chứng minh cho các em thấy tôi biết những gì, mà là khơi gợi từ các em những gì các em biết và chỉ cho các em thấy điều đó. Quy trình này cực kỳ hiệu quả trong lớp học, giúp mọi người cởi mở và cảm thấy hào hứng.

Thông thường, những giờ tư vấn này bắt đầu từ 4 giờ chiều và dự kiến kết thúc lúc 5 giờ. Nhưng đôi khi chúng tôi vẫn ở đó đến tận 8 giờ tối. Bởi vì nó thực sự rất vui! Mọi người nhận ra họ có thể học hỏi lẫn nhau, mọi người bắt đầu trò chuyện với nhau. Đó chính là niềm vui thực sự của một học giả - cảm giác mình là một phần của một cộng đồng tri thức lớn. Đó là các phương pháp sư phạm. Tôi nghĩ rằng phương pháp sư phạm tuyệt vời phải được thể hiện qua sự sẵn sàng chấp nhận rủi ro từ phía người dạy. Người dạy cần đặt mình vào trạng thái "dễ bị tổn thương" nhưng vẫn vượt qua được nó, từ đó truyền tải cho sinh viên sức mạnh đến từ tri thức.

TS. Lương Thị Phương Nhi

Cảm ơn Giáo sư Siegel rất nhiều. Thật tuyệt vời khi ông nói rằng chúng ta cố gắng trao quyền cho sinh viên để các em tham gia vào quá trình dạy và học, để tiếng nói của các em được lắng nghe. Và người giảng dạy, với tư cách là một nhà giáo dục, nên là những người sẵn sàng chấp nhận rủi ro. Điều đó có nghĩa là chúng ta cần nỗ lực và thích nghi cách tiếp cận giảng dạy để giúp sinh viên phát huy tối đa năng lực của mình. Xin cảm ơn ông.

Tôi thấy rằng khi nhìn nhận mọi việc, ông luôn nhìn theo hướng rất tích cực. Khi đề cập đến trí tuệ nhân tạo (AI), ông cho rằng AI là thứ chúng ta không thể thay đổi, chúng ta cần thích nghi để sử dụng AI hiệu quả trong bối cảnh dạy và học. Vậy câu hỏi của tôi là: Các trường đại học nên làm thế nào để cân bằng giữa việc tận dụng AI và phát triển năng lực của sinh viên như kỹ năng tư duy phản biện? Ông có nói về bản sắc, sự chủ động và tiếng nói thực thụ. Vậy các trường đại học nên thực hiện điều đó như thế nào?

GS. Jay Siegel

Tin tốt là chúng ta không cần phải lo lắng về AI trong vấn đề đó. Việc giảng dạy về sự chủ động, về tiếng nói cá nhân, về học tập suốt đời đã có từ rất lâu trước cả thời của tôi, mà tôi thì cũng đã già rồi. Tôi tốt nghiệp trung học trước cả khi phần lớn cha mẹ của các bạn ở đây ra đời. Thế nhưng, thời đó chúng tôi đã phải đối mặt với vấn đề này rồi, vì vấn đề cốt lõi vẫn nằm ở hai câu hỏi: "Tôi tin vào điều gì?" và "Dựa trên cơ sở nào mà tôi tin vào điều đó?".

Giờ đây, nguồn thông tin đã thay đổi. Nó không còn là một cuốn sách được viết từ 5.000 năm trước, mà giờ là một chương trình AI được xây dựng ở Google hay Anthropic hay đâu đó khác. Nhưng những câu hỏi cơ bản vẫn giữ nguyên. "Claude, hãy cho tôi biết điểm sôi của nước là bao nhiêu?". Claude đưa ra câu trả lời và tôi tự nhủ: "Hừm, giờ mình biết Claude nghĩ là nó biết cái gì rồi, nhưng mình thắc mắc Claude dựa trên cơ sở nào để biết điều đó?". Và cái chu trình đó tự động đặt tôi vào vị trí kiểm soát. Tôi là người điều khiển câu chuyện, tôi luôn có quyền bác bỏ những gì Claude nói. Khi một người bán hàng đến và cố gắng thuyết phục tôi mua thứ gì đó, tôi không vứt bỏ sự hoài nghi của mình. Tôi sẽ ở trạng thái chủ động để chất vấn điều đó.

Khi tiếp cận với các nguồn thông tin thì các bạn cũng phải có thái độ tương tự như vậy. Tôi nghĩ đó là một điều cực kỳ quan trọng: chúng ta sử dụng công nghệ, nhưng khi sử dụng nó, chúng ta cũng phải luôn tự hỏi chính mình: "Thứ này đang bảo mình điều gì là đúng, và dựa trên cơ sở nào? Liệu có lý do thực sự nào để tin rằng những gì nó đang nói là đúng hay không?".

TS. Lương Thị Phương Nhi

Cảm ơn Giáo sư Siegel rất nhiều. Thêm một câu hỏi nữa, tôi nghĩ có lẽ là câu cuối cùng. Chúng ta đang nói về AI và tương lai của việc học. Theo ông, những năng lực nào sẽ trở thành yếu tố "không thể thương lượng" (bắt buộc phải có) để sinh viên đạt được trong 5 hoặc 10 năm tới?

GS. Jay Siegel

Tôi nghe có vẻ như một chiếc máy hát bị hỏng vì cứ lặp lại điều này, nhưng chúng ta sẽ quay lại vấn đề này một lần nữa. Tôi hoàn toàn tin rằng các kỹ sư đang làm việc với AI sẽ tìm ra cách để khiến nó dễ tiếp cận hơn. Chỉ trong hai năm qua, chúng ta đã đi từ việc phải ra lệnh (prompt) cho ChatGPT qua một chuỗi câu hỏi dài dằng dặc đến một hệ thống Claude mở, nơi chúng ta có thể nói "hãy tạo cho tôi một ứng dụng" và nó sẽ làm điều đó cho chúng ta. Vì vậy, tôi không nghĩ việc tiếp cận công nghệ sẽ là một vấn đề.