Nếu phiên FinTech trước đó bàn về nghề nghiệp, phiên này đi vào thứ sát sườn hơn với mọi người trẻ: tiền của chính mình. Làm thế nào để tích lũy nhiều hơn? Tư duy nào là đúng khi cách gây dựng tài sản và quan niệm về tiền tệ của thế hệ này đã khác hẳn thời cha mẹ?

Host Mai Trang dẫn dắt cuộc trò chuyện cùng hai nhà giáo của Trường Đại học Kinh tế Kỹ thuật Bình Dương:

TS. Nguyễn Đăng Quang: Giảng viên · Trưởng bộ môn Cơ sở ngành Kinh tế, Khoa Kế toán – Tài chính – Ngân hàng, Trường Đại học Kinh tế Kỹ thuật Bình Dương (BETU)
NCS Nguyễn Đức Hiền: Phó Trưởng bộ môn Ngân hàng, Khoa Kế toán – Tài chính – Ngân hàng, Trường Đại học Kinh tế Kỹ thuật Bình Dương (BETU)

Điều làm phiên này khác biệt là cả hai vị khách đều trả lời bằng chính ví tiền của mình: những sai lầm có thật, những khoản đầu tư có thật, và những nguyên tắc được rút ra từ trải nghiệm thật.

Bốn nguyên tắc không đổi, dù công nghệ đổi đến đâu

Câu hỏi mở màn: giữa những công cụ tài chính chưa từng có, và cả những cạm bẫy đi kèm, có nguyên tắc xây dựng tài sản nào là bất biến?

TS. Đăng Quang trả lời bằng một khung bốn điểm. Một: công nghệ chỉ thay đổi hình thái của tài sản, từ tiền giấy sang tiền số, chứ không thay đổi giá trị. Hai: phải biết tích lũy, nghĩa là chi tiêu luôn thấp hơn thu nhập để mỗi kỳ đều có một khoản dôi ra. Ba: tích lũy rồi phải biết tiết kiệm và đầu tư, vì với nguyên lý lãi kép, chính khoản đầu tư đều đặn mới khiến tài sản lớn lên theo thời gian. Bốn: phải có kiến thức. Muốn quản trị được tài sản thì phải học, phải hiểu tài chính và FinTech.

Ảo giác trò chơi — và những lá cờ đỏ

Công nghệ càng phát triển, cạm bẫy càng nhiều: quảng cáo đầu tư qua ứng dụng, tiền mã hóa, tài sản số xuất hiện khắp nơi, trong khi người trẻ còn ít kinh nghiệm và cả người nhiều kinh nghiệm cũng có thể sập bẫy.

NCS Đức Hiền phân tích đúng vào cơ chế tâm lý: giao dịch giờ nhanh và thuận tiện đến mức tạo ra một ảo giác. Chỉ cần quẹt một cái trên ứng dụng là xong, khiến quyết định tài chính có cảm giác dễ dàng như trò chơi. Nhiều tổ chức nắm đúng tâm lý ấy. Họ thiết kế các “công cụ đầu tư” giống trải nghiệm game, trong khi “tiền mình quẹt đi, mất là mất thật; và sau đó là thời gian tuổi trẻ cày bừa để hoàn trả những khoản nợ.”

Ông liệt kê những lá cờ đỏ cần thuộc lòng: lời chào mời hứa hẹn tỷ suất sinh lời cao bất thường; khuyến khích rủ thêm bạn bè tham gia; và đặc biệt là hối thúc nạp tiền thật nhanh.

"Tiền mình quẹt đi, mất là mất thật — và sau đó là thời gian tuổi trẻ cày bừa để hoàn trả những khoản nợ" - NCS Nguyễn Đức Hiền, Trường Đại học Kinh tế Kỹ thuật Bình Dương

Con số nào thì nên bắt đầu nghi ngờ?

Host hỏi một câu rất thực dụng: được mời gọi với mức lợi nhuận bao nhiêu thì nên bật chế độ hoài nghi?

NCS Đức Hiền trả lời bằng danh mục của chính gia đình mình. Hiểu rõ rủi ro của những lời chào mời hấp dẫn, hai vợ chồng ông chọn chứng chỉ quỹ: mỗi tháng đều đặn ba đến năm triệu, xuyên suốt nhiều năm. Tỷ suất thực tế đạt được vào khoảng mười mấy đến trên hai mươi phần trăm mỗi năm. Đó là mức khả thi.

Còn với người mới bắt đầu, ông đưa ra một ngưỡng dễ nhớ: lời hứa sinh lời vượt quá khoảng hai mươi phần trăm một năm thì hãy đặt một dấu hỏi lớn.

Tháng lương đầu tiên của thầy Quang — và ba sai lầm kinh điển

Đến câu hỏi về sai lầm của người mới ra trường, TS. Đăng Quang chọn cách trả lời hiếm thấy trên sân khấu: kể lại chính mình.

Thời sinh viên, ba mẹ cho vài trăm nghìn mỗi tháng. Tháng lương đầu tiên đi làm được gần ba triệu, gấp ba lần con số quen thuộc, và cảm giác “mình có thu nhập cao” khiến ông tiêu xài thoải mái với niềm tin tháng sau lại có tiếp. Kết quả: một thời gian dài trôi qua mà không tích lũy được gì.

Từ trải nghiệm đó, ông rút ra ba nguyên tắc. Thứ nhất: tiết kiệm sớm và kỷ luật. Ngay từ những tháng lương đầu tiên, hãy trích tối thiểu mười lăm đến hai mươi phần trăm thu nhập, bỏ heo đất hay chuyển vào tài khoản riêng đều được. Kỷ luật nghĩa là dù bất cứ chuyện gì xảy ra cũng không đụng vào số tiền đó.

Thứ hai: dùng quỹ tiết kiệm để đầu tư. Sau chừng một năm tích lũy, có thể lấy khoản đó bắt đầu đầu tư, chẳng hạn mở tài khoản chứng khoán và chọn những mã phù hợp. Thứ ba: tránh tiêu sản. Đừng để “hiệu ứng đua đòi” dẫn dắt: điện thoại đang dùng vẫn tốt nhưng thấy đồng nghiệp lên đời iPhone mới là muốn đổi theo, rồi xe, rồi quần áo đắt tiền.

Người trẻ có nên mua vàng — khi giá đang trồi sụt?

Một khán giả trẻ mới đi làm, vốn ít, hỏi thẳng về kênh tài sản truyền thống nhất: tích lũy vàng còn hợp lý không?

NCS Đức Hiền trước hết gọi tên hai cái bẫy tâm lý của người mới có thu nhập. Một là lạm phát lối sống: thu nhập nhích lên là nếp chi tiêu phình theo. Hai là FOMO: tích lũy được chút ít là nhìn quanh xem bạn bè đầu tư gì, thấy tài sản nào “có sóng” là muốn nhảy vào vì sợ bỏ lỡ.

Với vàng, câu trả lời của ông mang tinh thần DCA — trung bình giá. Ông từng chứng kiến những người để dành vài triệu mỗi tháng, ra tiệm mua một hai phân, gom đủ đổi thành chỉ, gom tiếp đổi thành lượng. Mua nhỏ, mua đều, bất chấp thị trường; theo thời gian, họ tích lũy được khoản đầu tư mong muốn và hình thành một thói quen kỷ luật quý hơn vàng.

Nhưng ông cũng định vị lại vai trò của kim loại quý này: trong danh mục của chính ông, vàng là kênh trú ẩn, được phân bổ một tỷ trọng nhất định. Nó không phải cỗ máy sinh lời chính.

“Em có mười triệu” — và “em không giỏi toán”

Hai câu hỏi tiếp theo từ khán giả phản ánh đúng hai nỗi băn khoăn phổ quát nhất.

Câu thứ nhất: có khoảng mười triệu, thấy đủ thứ kênh từ Bitcoin đến chứng khoán nhưng chưa có kiến thức gì, nên học ở đâu và đầu tư trên nền tảng nào?

TS. Đăng Quang trả lời bằng thứ tự ưu tiên dứt khoát: tiền nhiều hay ít không quan trọng bằng kỹ năng quản lý ví tiền của mình. Kỹ năng đó học được bài bản. Các khoa tài chính đều có học phần quản trị tài chính cá nhân, trong đó dạy đủ ba tầng: tâm lý đầu tư, các công cụ tài chính và hệ sinh thái FinTech. Học từng bước, vững vàng rồi hãy xuống tiền.

Câu thứ hai nghe như lời thú nhận: em không giỏi toán, cũng chưa giỏi tài chính — em có đầu tư tốt được không?

NCS Đức Hiền gỡ áp lực ngay: tài chính học dần được, còn phần tính toán giờ đã có công cụ, thậm chí có AI tư vấn ngay trong các ứng dụng đầu tư. Điều thật sự cần chuẩn bị là kiến thức nền và kỹ năng.

Ông chia sẻ chiến lược khởi đầu của chính mình: chọn chứng chỉ quỹ của những quỹ đầu tư uy tín hàng đầu Việt Nam, rồi học theo cách các quỹ đó đầu tư. Ông gọi đó là “đứng trên vai người khổng lồ”.

Blockchain đổi nghề tài chính — người học cần ba thứ

Câu hỏi khép phiên dành cho TS. Đăng Quang: blockchain và các nền tảng số sẽ thay đổi nghề tài chính thế nào, và người trẻ muốn theo ngành cần chuẩn bị gì?

Ông trả lời bằng bộ ba dễ nhớ. Một: kiến thức nền tài chính. Dù công nghệ đổi thế nào cũng phải hiểu tài chính là gì, đầu tư là gì. Hai: am hiểu công nghệ. Người học cần sử dụng thành thạo từ máy tính, công cụ trực tuyến đến các ứng dụng AI. Ba: hiểu pháp lý số. Giao dịch một hợp đồng online thì quyền và nghĩa vụ ra sao, có vi phạm không, giao dịch quốc tế thì thế nào?

Host Mai Trang khép lại bằng lời nhắn đúng tinh thần của cả phiên: những kiến thức hôm nay không chỉ đến từ giáo trình. Chúng đến từ ví tiền, từ những cú vấp và từ những khoản đầu tư đều đặn mỗi tháng của chính người đứng lớp.

Đúc kết từ phiên thảo luận

Bốn nguyên tắc bất biến: hình thái đổi, giá trị không đổi; chi tiêu thấp hơn thu nhập; tiết kiệm và đầu tư sớm để hưởng lãi kép; trang bị kiến thức tài chính.
Cờ đỏ của lừa đảo: hứa lợi nhuận cao bất thường, khuyến khích rủ thêm người tham gia, hối thúc nạp tiền thật nhanh.
Ngưỡng hoài nghi: lời hứa sinh lời vượt khoảng 20% mỗi năm thì hãy đặt một dấu hỏi lớn.
Kỷ luật 15–20%: trích tiết kiệm ngay từ tháng lương đầu tiên, và dù bất cứ chuyện gì xảy ra cũng không đụng vào khoản đó.
Tránh tiêu sản: đừng để hiệu ứng đua đòi — điện thoại mới, xe mới, đồ hiệu — rút cạn khoản tích lũy.
DCA: mua nhỏ, mua đều, bất chấp thị trường. Vàng là kênh trú ẩn có tỷ trọng trong danh mục, không phải cỗ máy sinh lời chính.
Đứng trên vai người khổng lồ: khởi đầu bằng chứng chỉ quỹ uy tín và học cách các quỹ đầu tư; cảnh giác với mua trước trả sau và vết đen nợ xấu.